Thursday, January 28, 2010

अशुद्ध मराठी - २

मागच्या लेखात म्हटल्याप्रमाणे अनेक क्षेत्रांमध्ये मराठीची पार लक्तरं काढली जात आहेत.
अगदी सावरकरी मराठी किंवा १९१२ साली पुणे शहरात बोलली जाणारी मराठी आपण आता बोलावी असा कुणाचाच आग्रह नाही. प्रत्येक इंग्रजी शब्दाला मराठी प्रतिशब्द देणे शक्य नाही आणि व्यावहारीकही नाही हे मान्य. तशी काही आवश्यकताही नाही. व्याकरणातील अचूकता प्रत्येकालाच सांभाळता येईल असे नाही. आपल्या कार्यक्षेत्रात यशस्वी होण्यासाठी इंग्रजी येणे आवश्यकच नव्हे तर अनिवार्य आहे हेही मला कबूल आहे. पण मराठीत काही लिहीताना अगर छापताना भाषेचा बाज सांभाळायला नको का?

आजच्या लोकसत्तातील क्लिनीक प्लसची जाहिरात पहा. "आणि असंही घडू शकतं की ते अश्या पाच छायाचित्रांच्या पंक्तीतील असेल की जे आम्ही देशभर पोहोचवणार आहोत"... आता असं मराठी आपण कधी बोलतो अथवा लिहीतो का?
कितीतरी आस्थापनांमध्ये मी ’बाहेर पडणेचा मार्ग’ असे वाचले आहे.
’रात्र अजून बाकी आहे, गोष्ट अजून बाकी आहे’ अश्या शब्दशः केलेल्या रूपांतरामुळे मूळ जाहीरातीतील काव्य मारले जाते हे कुणाच्या लक्षातही कसे आले नाही?
आमचे मुंबईस्थित मित्र ’म्हणाला’ च्या ऐवजी ’बोलला’ असे शब्दप्रयोग करायचे तेंव्हा सवयीचा भाग असेल म्हणून मी त्याच्याकडे दुर्लक्ष करायचो. पण उषा मंगेशकर झी मराठीवर सारेगम मध्ये मान्यवर परीक्षक म्हणून आल्या होत्या तेंव्हा ’व्ही शांताराम बोलले की...’ असे बिनदिक्कतपणे म्हणून गेल्या.
मध्यंतरी एका नावाजलेल्या लेखकाने रविवारच्या पुरवणीत लिहीताना ’इस्पिक एक्क्याला इस्पिकचा एक्का का म्हणू नये?’ अशी म्हण वापरली. 'Why not call spade a spade’ या वाक्प्रचाराचं केवढं हास्यास्पद रूपांतर !!!! मराठीत हाच आशय व्यक्त करणारे कितीतरी चांगलेचांगले शब्दप्रयोग आहेत. पण नाही.
कांचनताई म्हणतात त्याप्रमाणे ही भाषांतराची कामे चांगल्या पद्धतीने मराठी भाषा अवगत असणार्‍यांनाच दिली पाहिजेत. नाहीतर ’दाग अच्छे है’ चं मराठीकरण हे लोक ’डाग चांगले आहेत’ असंच करणार !!!!!!
यावर काहीतरी केलं पाहिजे असं मला सारखं वाटतंय. प्रसारमाध्यमांचा सतत पाठपुरावा करणं हे एकट्यादुकट्याचं काम नोहे. त्याविरूद्ध भाषाशुद्धीसारखी चळवळ उभारता येईल का?

जाता जाता - राशीचक्रवाले शरद उपाध्ये सांगतात त्या किश्श्याप्रमाणे "राजा, माझ्या भांगात कुकु कवा भरणार?" चं इंग्लिश सबटायटल "Raja, When you will fill red powder in my white line?" असं करणार्‍या बहाद्दराला ना मराठी समजली ना इंग्रजी :))

5 प्रतिक्रीया:

कांचन कराई said...

विक्रांत आत्ताच मी या लेखाच्या भाग १ वर प्रतिक्रिया दिली आहे. तुमच्याकडे या जाहिराती किंवा अशी भयंकर भाषांतरे रोखण्यासाठी काही उपाय असेल तर सुचवा (पोस्ट लिहा).

disamajikahitari said...

यामागे कुठेही किंचितही अर्थकारण नाहीये अन्यथा हा विषय राजकारण्यांनी केव्हाच उचलून धरला असता...मात्र, विषय आहे महत्वाचा...

Globe Treader™ - © Kiran Ghag said...

काहीतरी केलं पाहिजे, पण हल्लीची परिस्थिती पाहता या सुधारणेचा राजकीय अ(न)र्थ केला जाण्याची शक्यता जास्त आहे. आणि मराठीचा राजकीय हत्यारापलिकडे वापर करण्याची कुण्याही नेत्याची मनिषा दिसत नाही.

म्हणूनच कदाचित "१८ वर्षे वयाचा व्यक्तिला तंबाखु वीकणे कायद्याने गुन्हा आहे" हा फलक अजूनही गल्लोगल्ली दिसतो. :)

pooja said...

अगदी खरं आहे. मी PMPML च्या नव्या बस मध्ये वाचलं, एका box वर लिहिलं होतं 'सुचाव पेटी' !!!!! मराठीत 'सुचाव' असा काही शब्द असतो का????? हे सरळ सरळ हिंदी 'सुझाव' चं मराठीत(?) भाषांतर केलं आहे त्या अतिशहाण्यांनी !!! मराठीत 'सूचना पेटी' लिहावं एवढी साधी अक्कल नाही का यांना!!!

ulhasbhide said...

'अशुद्ध मराठी' या लेखातील बरेच मुद्दे पटले.
फक्त, 'बोलला' या शब्दावर आक्षेप का घेतला
आहे ते लक्षात आल नाही.
कारण 'बोलला' आणि 'म्हणाला' हे दोन्ही शब्द
योग्य वाटतात, रूढ आहेत, प्रचलित आहेत. असो …..

खालील दोन मुद्दयांबद्दलही विचार व्हावा ही विनंती.

(१) ’म्हणाला' हा शब्द काही लोक (कदाचित पुणेकर ?)
'म्हणला' असा उच्चारतात
आता या दोहोंपैकी योग्य उच्चार कोणता ?

(२) TV मालिकेतील संवादांमध्ये ’तू माझी मदत कर’
अस सर्रास ऐकू येत. कानाला खटकतं ते.
इथे 'माझी मदत कर' ऐवजी 'मला मदत कर'
अस म्हणायला हव.
अशा अनेक चुका कळत नकळत होत असतील.

विक्रांत, तू या लेखाद्वारे चुका निदर्शनास आणून
आम्हाला सतर्क केल्याबद्दल धन्यवाद.
शुद्ध मराठीच्या आग्रहाबद्दल अभिनंदन आणि पूर्ण पाठिंबा.

......... उल्हास भिडॆ (बोरिवली - मुंबई)